ISSN: 1309-8780
e-ISSN: 2822-3985

Nurcan Boşdurmaz1, Nihan Zafer2

1İstanbul Bilgi Üniversitesi, Genel Eğitim Bölümü, Türk Dili Anabilim Dalı, İstanbul/ TÜRKİYE https://ror.org/04pm4x478
2Anadolu Üniversitesi, Edebiyat Fakültesi, Sanat Tarihi Bölümü, Türk İslam Sanatı Anabilim Dalı, Eskişehir/TÜRKİYE https://ror.org/05nz37n09

Anahtar Kelimeler: Eskişehir, Karacahisar, Kale, Yüzük, Kolye Ucu, Küpe, Bilezik.

Özet

Eskişehir’de bulunan Karacahisar Kalesi, 2001 yılından beri arkeolojik kazıların devam ettiği, Bizans ve Erken Osmanlı Dönemlerinde stratejik önemi nedeniyle uzun süre kullanılmış bir Orta Çağ kalesidir. Bugüne kadar yapılan arkeolojik çalışmalar sırasında daha çok seramik ve sikkeler bulunmuş olsa da kale kazılarında ortaya çıkarılan önemli buluntulardan biri de takı grubudur. Bu çalışmada, 2001-2023 yılları arasında gerçekleştirilen arkeolojik kazılarda bulunan 38 adet yüzük, bir adet kolye ucu, iki adet küpe ve iki adet bilezik olmak üzere toplam 43 eser değerlendirilmiştir. Takıların üretim malzemesi gümüş, bronz, pirinç, demir ve kemiktir. Döküm tekniği ile üretilmiş maden eserlerin süslemesinde kazıma tekniği kullanılmıştır. Bu çalışmada tanımlama, betimleme ve tipolojik analiz yöntemleri kullanılmış, aynı zamanda takılar üzerine bir katalog oluşturulmuştur. Sayıca az olan kolye, küpe ve bilezikler tipolojik veri sunmada yetersiz kalmış, ancak daha çeşitli örneklere sahip olan yüzükler, form ve bezeme özellikleri dikkate alınarak beş tip altında incelenmiştir. Yüzükler hakkında yapılan tipolojik analizler, bu takıların hem üretim tekniklerini hem de dönemsel estetik anlayışını anlamak için önemli ipuçları sunmuştur. Kolye, küpe ve bilezikler sınırlı sayıda örnek içerdiğinden, bu buluntular hakkında genelleme yapılabilecek veriler sunulması zordur. Ancak yüzüklerin çeşitliliği sayesinde, söz konusu eserler sosyal, ekonomik ve kültürel bağlamlarını aydınlatmak için daha geniş bir inceleme zemini oluşturmuştur. Tarihlendirilebilir bir kontekstte bulunmayan takıların, kaledeki sikke ve seramik buluntuları ile diğer karşılaştırma yapılan takı örnekleri göz önüne alınarak, 12-15. yüzyıllar arasına tarihlendirilmesi uygun görülmüştür. Kolay erişilebilir malzemeden üretilen, basit tasarımlara sahip bu takıların, halk tarafından kullanıldığı düşünülmektedir. Dolayısıyla bu çalışma, ele aldığı konu bakımından yalnızca Eskişehir Karacahisar Kalesi’nin askerî işlevi açısından değil, aynı zamanda kale içindeki sosyal yaşama dair sunduğu veriler açısından da önem taşımaktadır.

Atıf/Citation: Boşdurmaz, Nurcan – Zafer, Nihan, “Karacahisar Kalesi Kazıları (2001-2023) Takı Buluntuları”, Höyük 18, 2026, 193-220.