Kutsal Mabedin Gölgesinde Doymak: Ayasofya İmareti
Ayşe BUDAK
Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi, Fen-Edebiyat Fakültesi, Sanat Tarihi Bölümü, Nevşehir/TÜRKİYE
Anahtar Kelimeler: Ayasofya, Topkapı Sarayı Meydanı, Hayırseverlik, İmaret.
Özet
İstanbul'un fethi ile birlikte camiye dönüştürülen Ayasofya çevresine Osmanlı döneminde çeşitli yapılar ilave edilmiştir. Bu yapılardan biri de I.Mahmud'un Ayasofya'mn kuzeyine inşa ettirdiği imarettir. İmaret; öğrenciler, külliye çalışanları, misafirler ve yemek saatinde burada hazır bulunan fakirlerin ücretsiz yemek aldıkları yapılardır ve Osmanlıların erken dönemlerinden itibaren varlıkları bilinmektedir. Bu yapılar işlevleri ile ilintili olarak süslemesizdir. Osmanlı döneminde inşa edilmiş imaretlerden 29'u günümüze ulaşabilmiştir. Günümüze ulaşan örnekler içinde bezeme açısından ayrılan tek yapının Ayasofya İmareti olduğu görülür. Bezemelerse anıtsal boyuta ulaşan avlu kapısı ile yemekhanesinin giriş cephesinde yoğunlaşır. Yine günümüze ulaşan imaretler içinde kubbe yüksekliği en fazla olan yapı Ayasofya İmareti olduğudur. Yemek sırasında bekleyen insanları gösteren tek gravür ise Topkapı Sarayı önünü betimleyen gravürde görülür. Bu gravür 1838 tarihli olup H. Bartlett'e aittir. I. Mahmud döneminde inşa edilen ikinci imaret örneği I. Mahmud'un ölümü üzerine kardeşi tarafından tamamlattırılan Nuruosmaniye Külliyesi içinde bulunmaktadır. Aynı baniye ait bu iki imaret kıyaslandığında Nuruosmaniye İmareti, Ayasofya İmaretinden daha sadedir. Bu çalışmada amacımız Ayasofya imaretini diğer Osmanlı imaretlerinden ayıran nedenleri tartışmaktır.